معرفی دره و روستای شمخال قوچان

دره شمخال نامی است برگرفته از روستایی کوهپایه ای به همین نام که از شمال شرقی به کوه آسلمه و از جنوب شرقی به رودخانه دائمی کال شمخال محدود است.

این روستا بنای تاریخی کهنی ندارد اما اقلیم مساعد، خاک مرغوب و منابع غنی آب، تاثیر فراوانی در شکل گیری روستا داشته و اسم روستا ظاهرا از یک نوع تفنگ به نام شمخال گرفته شده است. مردم روستا که اینک حدود 500 نفر هستند کرد کرمانج و پیرو مذهب شیعه اند و عموما از طریق کشاورزی به ویژه باغداری و دامداری و عده ای هم از راه صنایع دستی معیشت می گذرانند.

شمخال دره ای به زیبایی بهشت بر روی زمین است جایی بکر که هنوز دستخوش تغییرات زیادی نشده است. این دره و روستای زیبای آن در در فاصله سه کیلومتری جنوب شهر باجگیران و 65 کیلومتری شمال غربی قوچان واقع شده است. دره شمخال دارای شیب ملایمی است که در ورودی خود روستایی به همین نام با بافت مسکونی متراکم را جای داده و استمرار آن در میان دره خوش آب و هوای شمخال موقعیت منحصر به فردی به این روستا داده است. در مدخل ورودی زو (دره) رودخانه ای فصلی جاری است که هنوز آب چندانی در آن دیده نمی شود اما هر چه به داخل دره فرو می رویم بیشتر زیبایی ها و آب جاری و زلال آن چشمگیر می شود.

دره شمخال دارای پیچ و خم های بسیار و جذابیت های زیاد است چنانکه در پس هر خم آن چشم اندازهای ویژه ای را به نمایش می گذارد، دره شبیه ماری است که باید تمام آن را گشت تا همه زیبایی هایش را حس و لمس نمود. رود فصلی جاری در مسیر در تمام مسیر همراهی مان می کند هر چند در آغاز راه چندان عمق و آب زیادی ندارد اما هر چه جلوتر بروید به یمن وجود چشمه سارهای زیبای مسیر و آبشارهای جاری از اطراف صخره پر آب تر و جذاب تر می شود در عین آنکه بر زلالیت و شفافیت آن هم افزوده می شود.

دره شمخال دارای دیواره های عظیم و پر صلابت صخره ای است که اطرافش چونان دژی رودخانه را در خود گرفته اند و در عین صلابت با سبزی سبزه و روشنی آب در آمیخته و جلوه ای زیبا و رنگی از آثار گذر زمان چون شکست ها و تخلخلها را بر دیوارها می توان دید. عطر درختان گردو در آغاز مسیر با بوی خوش نم و رطوبت دیواره های سنگی عطر زندگی را همه جا پراکنده میکند و هر چه پیش بروید بر تعداد بوته های تمشک وحشی کمای، موسیر، آنوخ، چریش (نوعی سبزی که در نان محلی استفاده می شود)، گون، درختچه های زرک وحشی و هزار و یک گیاه دارویی که برای مردم منطقه آشنایی دیرینه هستند، بیشتر می شود. این شکوه، زیبائی، صفا و تنهائی نوعی افسونگری در خود دارد که چشم هر بیننده را افسون و در خود محو می کند.

زیارت امامزاده باء در نزدیکی روستای دربادام از رسوم ویژه مردم دره شمخال است که هر هفته به زیارت این امامزاده می روند و همچنین دختران دم بخت و زنان نازا نیز برای رسیدن به آرزوهای خود ضمن نیایش و دعا از زیر صخره ای در کنار امامزاده عبور می کنند.

در عروسی ها رقص محلی کرمانجی همراه با انواع سازهای محلی کردی و نوای سازهای محلی دوتار، دهل و سرنا زیبایی خاص به مراسم می بخشد که برای هر غریبه ای بسیار جذاب و دوست داشتنی است. مردان شمخال به ندرت پوشاک محلی برتن می کنند اما زنان همچنان لباس محلی کرمانجی شامل پیراهنی بلند، نیم تنه و شلوار کردی با رنگ های سفید و سرخ و گل بوته های زیبا می پوشند و بر سر روسری بلندی با طرح ها و نقش های رنگی مزین به زیورآلات می بندند. گلیم، جاجیم، قالی کردی و پالاس با طرح ها و رنگ های متنوع و زیبا از جمله صنایع دستی این روستای شمخال است.

آنان همچون بسیاری از مناطق دیگر کشور غذاهایی که عمومیت دارد چون آبگوشت و کباب و مانند آن را می پزند اما فطیر مسکه (نوعی نان محلی با کره تازه گوسفندی) انوان اشکنه و آش از غذاهای محلی خاص منطقه هستند. روستا جاده ای آسفالته دارد که از طریق شهر قوچان قابل دسترس است و مردم و گردشگران از این طریق به منطقه دسترسی می یابند.

نام درکه و دربند را بسیار شنیده ایم. آنها درست به پایتخت چسپیده اند و مانند هر چیز دیگری که به پایتخت مربوط است نامشان در بوق و کرنا شده است. زیبایند اما درست همین نزدیکی ها، غوغایی دیگر به پاست. دربند و درکه حتی به گرد پای آن هم نمی رسند.

آری، اینجا شمخال است، بهشت ایران، بهشت خراسان. واردش که شوید یا باید تا انتها بروید یا باید برگردید، گزینه دیگری ندارید. دره شمخال با شیبی ملایم از روستایی با همین نام شروع می شود. چشمه سارهای متعدد، آبشارهای زیبا، درختان سر به فلک کشیده، جریان آب زلال، دیواره های عظیم و پر صلابت صخره ای تنها بخشی از جذابیت های دره است. دالانها، حمامها و غارگونه ها بسیارند و وصف ناپذیر. خنکای دره، نوای گوشنواز آب و نسیم دل انگیز، روح را می نوازد؛ درون را آرام و چشم ها را خیره می کند. این شکوه، زیبائی و صلابت، فسون گری طبیعت با روح است. باید خود را رها کرد، توهمی در کار نیست، خود حقیقت است.

دره از درون پارک ملی تندوره به پیش می رود و بعد از حدود 12 کیلومتر 2 آب سرد شمخال و کمی گرمتر دره دیگری با نام دره دُربادام به هم می رسند. از اینجا به بعد دره کمی باز می شود و رود دورنگر شکل می گیرد. رود درونگر با حجم آب زیاد به سمت روستای محمدتقی بیگ و شهرستان درگز سرازیر می شود. شش، هفت ساعت گذشته است. خسته اید اما مبهوت همه آن زیبایی هایی که پشت سر جا گذاشته اید. دره پایان می یابد و به ناگاه دشتی وسیع را نظاره گر خواهید بود. اینک همان آب که تا لحظاتی پیش، پاهایت را نوازش می داد باید باغهای میوه، یونجه زارها و شالیزارها را سیراب کند و بر لبان مردمی سخت کوش خنده بکارد. راز استقبال گرم از دره نوردان را باید در این گشاده دستی طبیعت جستجو کرد.

موقعیت جغرافیایی: 65 کیلومتری شمال شهر قوچان، استان خراسان رضوی. ابتدای آن در حوزه شهرستان قوچان است و انتهای آن در حوزه شهرستان درگز.

دسترسی: در میدان فلسطین قوچان، سواری های شخصی علاقه مندان را به روستای شمخال می رسانند و در صورت هماهنگی دوباره از انتهای دره به قوچان بر می گردانند. جاده تا روستای شمخال آسفالته است و از تونل بلند باجگیران عبور می کند.

طول دره: از روستای شمخال تا درونگر، حدود 18 کیلومتر است (با استناد با تابلوی نصب شده در ابتدای مسیر).

ارتفاع دیواره دو طرف دره: در بلندترین نقاط تا 200 متر هم برآورد شده است.

لوازم سفر و توصیه های دیگر: بهتر است به گونه ای برنامه ریزی کنید که شب را در مسجد روستای شمخال یا ابتدای دره نزدیک حمام اول، درون چادر اقامت کنید و فردا مسیر را ادامه دهید. همچنین 3 سوئیت اجاره ای، تقریبا در ابتدای دره وجود دارد. کفش با زیره سفت و محکم بیشتر به کار می آید. شبهای آن سرد است. در روزهای آفتابی و در نیمه دوم مسیر به عینک آفتابی و کلاه آفتاب گیر نیاز دارید اما ضروری نیست. چون لباسها در طول مسیر خیس می شوند حداقل به یک شلوار یا شلوارک راحت برای خواب شب نیاز دارید. لطفا زباله های خود را در طبیعت رها نکنید.

پوشش گیاهی: گردو، انجیر، زردآلو، چنار، بید، سپیدار، تمشک، موسیر، آنوخ (کاکوتی)، چریش، هفشان، گون، ریخوک، زرشک، گژی (زالزالک) و سدها گیاه وحشی و دارویی دیگر.

وجه تسمیه: شمخال نام یک نوع تفنگ قدیمی و دست ساز و قوی به زبان کردی کرمانجی بوده است. کردی کرمانجی ضرب المثلی دارد به این مضمون که “مگر تیر شمخال به تو خورده است”. این ضرب المثل برای افرادی به کار می رود که در واکنش به یک اتفاق نه چندان مهم، گریه و ناله بسیار سر می دهند:
Mege Gulla şemxalê li te ketîyê
مه گه گللا شمخال له ته که تی یه

گزارش و عکسها از: مهدی رودکی – خرداد ماه 1389

39
اشتراک‌گذاری

16 دیدگاه

  1. روشنی

    دست شما درد نکنه، بسیار عالی است
    رفتن به آنجا را جزو برنامه ام میگذارم و بعد دوباره کامنت میگذارم

  2. جرسون خراسانی

    سلام میثم جان
    خدا قوت

  3. بسیار عالیست

  4. زیبا صداقتی

    سلام آقا میثم. ابتدا از اطلاعات قشنگی که گذاشتید ممنونم و میخوام اجازه بگیرم و از مطالب در مورد شمخال در گزارشم استفاده کنم.
    صداقت از باشگاه کوهنوردی طوس دماوند

  5. ملیحه

    سلام
    عالی بود، انشاالله همین امسال میایم.

  6. ملیحه

    همشهری محترم با اجازه لینکتون میکنم خوشحال میشم شمام منو لینک کنید.

  7. حسن

    ممنون از اطلاعات مفیدتون من میخاهم به شمخال بروم

  8. کاریزی

    دره شمخال بکرترین جایی هست که من تا به حال دیدم من خوشبختانه دوبار موفق شدم این دره رو ببینم فقط از دوستان عزیز می خوام اگه به این دره ی زیبا می رن حتما نظافت رو رعایت کنن و همینطور تجهیزات کافی رو با خودشون ببرن

  9. عباسی اسفجیر

    سلام سعی کنید کودکان را نبرید. متاسفانه از 3 نردبان فلزی یکی مانده که با زحمت می توان دره را طی کرد. مگر برای گردشگری ایران هزینه درست کردن نردبان چقدر است؟ و تاسف بیشتر بابت عدم رعایت بهداشت در باره آن دره باید گفت.

  10. نوشین

    سلام. با وجود تمام خستگی راه که یه جایی دیگه پاها رو به سختی میشه حرکت داد، بی نظیرترین تجربه ای بود که از طبیعت داشتم … وصفش در لفظ نمیگنجه واقعا … باید دید، باید چشید …

  11. سوگند

    من اهل قوچانم. این دره غیرقابل وصف است و دوستان عزیزم تعریف نباشه ولی کل دنیا رو هم بگردین جایی به زیبایی طبیعت قوچان نمی بینید. شمال هم به پای این شهرستان زیبا و خوش آب و هوا نمی رسد اگر خودتان نبینید والا َکل عمرتان به فنا رفته.

  12. رستگار

    خیلی جای قشنگیه ولی حیف پیاده روی زیاد داره

  13. مینا

    سلام
    من یک بار رفتم واقعا جای زیبایی است
    باید بدن آماده برای پیاده روی طولانی و سخت داشته باشید و تجهیزات کوهنوردی در غیر اینصورت به هیچ کس توصیه نمیکنم پاشو تو این مسیر بزاره چون داخل دره هیچ راه فرار و نجاتی نداره باید حتما آمادگی شو داشته باشین

  14. آرين

    فقط تنها چیزی که میتونم بگم اینه که خارق العاده بود !

  15. محمود

    سلام. من اهل قوچانم ولی ساکن تهران متاسفانه خودم هنوز نرفتم ولی تعریفش رو از همکارام شنیدم این دفعه ک رفتم قوچان حتما میرم تا با دربند درکه مقایسه کنم.
    آقای رودکی نگارشتون درباره طبیعت بسیار قشنگ بود.

  16. مسعود سربندی

    سلام آقای رودکی عزیز مرسی از اطلاعات بسیار خوبت
    دو تا سوال داشتم اگه بخوایم برای مرداد بیایم اونجا هوا مناسب پیاده روی هست؟
    دیگری اینکه چه فصلی و چه ماهی بهترین وقت برای سفر به اون منطقه هست و البته خلوت ترین زمان رو داره؟

ارسال پاسخ